Werken als vrijwillig diëtist in het buitenland

Sinds 2014 werkt Saskia van Bennekom regelmatig als vrijwillig diëtist in het buitenland. Ze heeft inmiddels in Ghana, Laos, Cambodja en Vietnam in verschillende gezondheidszorg instellingen in de 1e, 2e en 3e lijn gewerkt. ‘Het is leuk om een land op een heel andere manier te ervaren dan als toerist.’  

Ghana 

Saskia haalde enthousiast herinneringen op: ‘Een kinderarts in het ziekenhuis waar ik ruim 10 jaar geleden werkte, ging regelmatig als vrijwilliger naar Ghana. Ik vroeg of ik mee mocht en dat was goed. Na die goedkeuring moest ik nog opzoeken waar Ghana eigenlijk lag! Eenmaal aangekomen in Bawku, in Noord-Ghana, werkte ik in de kliniek en polikliniek van een ziekenhuis uit de jaren ’50. Ik had er 1 collega, die nog nooit een gast-collega had gehad. Het mooie aan de samenwerking vond ik de gesprekken die ik met haar had over voeding. Zij heeft veel van mij geleerd, maar ik ook heel veel van haar!’ 

Ondervoeding 

Op Saskia maakte haar eerste patiëntje veel indruk. ‘Het was een meisje dat sterk ondervoed was. We gaven haar oraal F-75, een dieetvoeding op melkbasis met toegevoegde plantaardige vetten, koolhydraten, vitamines en mineralen. De energiedichtheid is ongeveer 75 kcal/100 ml.’ F-75 is bedoeld om de stofwisseling van kinderen te stabiliseren en rehydratie te ondersteunen. Het is niet bedoeld voor gewichtstoename. ‘Na een paar dagen stapten we over op F-100. Ook deze voeding bevat toegevoegde plantaardige vetten, koolhydraten, vitamines en mineralen maar heeft daarnaast een hogere energiedichtheid van 100 kcal/100 ml. Helaas heeft dit meisje het niet gered en dat maakte veel indruk op me. In Nederland heb je minder vaak met overlijden van kinderen te maken dan in derdewereldlanden.’ Saskia liet van een ander ondervoed meisje een foto zien. Naast de lege blik was er nog iets opvallends aan de foto: het meisje had grijze haren. ‘Dat hoort helaas echt bij ondervoeding…’ 

Groeiboekjes 

Lengte en gewicht worden in Ghana heel goed bijgehouden. ‘Moeders hebben echt altijd de groeiboekjes van hun kind bij zich en deze worden perfect bijgehouden. Eén keer per maand wordt het gewicht sowieso gecontroleerd en genoteerd en ook naar ziekenhuizen nemen moeders de groeiboekjes mee. Zo is de curve altijd inzichtelijk. Veel moeders zijn analfabeet, maar met pictogrammen van lijnen die omhoog of naar beneden lopen of horizontaal blijven, hebben ze toch inzicht. Ze weten dat een lijn die horizontaal loopt of naar beneden gaat niet goed is. Pas bij een flink afbuigende lijn startte de plaatselijke diëtist een interventie, maar daar heb ik met haar een discussie over gehad. Ik was zelf liever eerder gestart. Met elkaar over beleid discussiëren is heel waardevol. Niet dat mijn inzichten altijd beter zijn. Zo worden kinderen in Ghana gewogen met een vleeshaak, waaraan een doek hangt waarin de kinderen zitten of liggen. Mij leek een elektronische weegschaal veel handiger, dus die nam ik bij een volgend bezoek mee. Ik had me echter niet gerealiseerd dat het enorm stoffig is in Ghana wat natuurlijk niet best is voor een weegschaal, dat de batterijen snel op waren en dat die vervolgens niet voorradig waren. Je moet niet alles willen verbeteren; een weeghaak is in Ghana prima.’ Niet alleen wegen geeft inzicht. ‘Bij kind én moeder wordt ook de Mid-Upper Arm Circumference, de MUAC, gemeten. Als de armomtrek bij de moeder aan de lage kant is, krijgt ze extra voedingsbegeleiding in een apart groepje met andere moeders.’ 

Upgrade van de keuken 

Saskia heeft zich ook hard gemaakt voor een betere keuken in het ziekenhuis in Ghana: ‘Familie kookte er voor patiënten in het ziekenhuis. Ik heb een kok aangesteld en de keuken een upgrade gegeven met een aanrecht, tegels, koelkast en vriezer. Dit kon allemaal via het project Food for life. Dit project organiseert goede maaltijden voor kinderen in het ziekenhuis. Door tijdens de opname het goede voorbeeld te geven en voorlichting te verzorgen over gezond eten, zijn ouders in staat dit thuis voort te zetten.’
Nadat er oorlog uitbrak in Noord-Ghana werkte Saskia als vrijwilliger in Laos, Cambodja en Vietnam. In Laos viel haar onder andere op dat er een omgekeerde voedingspiramide gebruikt werd. ‘Het topje van de piramide, dus het kleinste vak onderaan, was ingeruimd voor calcium. In dat vak stonden allerlei insecten. Ook krijgen vrouwen die net bevallen zijn het zogenoemde “Taboe-dieet”, dat bestaat uit witte rijst en kip. Het dieet is een traditie en vrouwen houden het wel 4 weken tot 3 maanden vol. Je kunt je voorstellen dat beriberi er veel voorkomt. Ook in Laos is vaak sprake van analfabetisme, dus met pictogrammen van het Taboe-dieet in combinatie met een verdrietig kindje en een gevarieerd dieet met een blij kindje worden moeders erop gewezen dat gevarieerd eten belangrijk is.’ Saskia gaf ook vaak les over voeding bij brandwonden. ‘Door het open vuur waarop gekookt wordt en de lange rokken die vrouwen aan hebben, komen brandwonden helaas veel voor.’ 

Blended diet 

Saskia deed ook vrijwilligerswerk in het National Cancer Hospital (K Hospital) in Vietnam. Dit ziekenhuis heeft zo’n 1.000 bedden en een afdeling diëtetiek. ‘In dit ziekenhuis screenen ze op ondervoeding en maken ze hun eigen sondevoeding. Deze wordt bewaard in de koelkast en opgewarmd in een wok. Allemaal blended diet dus, die wordt gegeven in een charrière 14. Een belangrijke conclusie is misschien wel dat wij ook maar een mening hebben. Elders doen ze dingen anders en dat gaat vaak ook gewoon goed. Er wordt in ieder geval over de hele wereld aan nutritional assessment gedaan.’ 

Dit bericht is een verslag van een sessie tijdens de Diëtistendagen 2025.