Wat we kunnen leren van de Nijmeegse Vierdaagse

Elk jaar vindt in juli het grootste wandelevenement ter wereld plaats: de Nijmeegse Vierdaagse (4Daagse). Vanaf 2007 doet het Radboudumc onderzoek onder de deelnemers. Dat heeft al veel resultaten opgeleverd. Zo is een hogere wandelsnelheid gerelateerd aan een betere score op een cognitietest. En wandelaars van rond de 80 jaar oud worden 8,2 jaar jonger geschat.

4Daagseonderzoek

Toen Radboudumc 19 jaar geleden begon met het 4Daagseonderzoek, was er nog maar weinig bekend over de belasting van lange wandelmarsen. Ieder jaar, ook dit jaar, nemen meer dan 12.000 mensen deel aan vragenlijstonderzoeken; en honderden deelnemers melden zich tijdens de 4Daagse dagelijks bij het onderzoekscentrum, pal naast de start-finish. Dit onderzoek heeft tot nu toe liefst 56 wetenschappelijke publicaties opgeleverd.

De eerste wandeldag is het zwaarst

Door het 4Daagseonderzoek is nu bekend dat de eerste dag het zwaarst is. Wandelaars ervaren dat niet altijd zo, maar fysiek gezien vragen ze die dag het meest van zichzelf. De lichaamstemperatuur stijgt het sterkst, de mate van uitdroging is het grootst en de onderzoekers maten de meeste ontstekingsreacties in het lichaam. In de dagen erna past het lichaam zich aan de grote inspanning aan: het bloedvolume neemt toe en het hart pompt het bloed vol zuurstof makkelijker rond. Het lichaam went echt aan de activiteit, fysiek gezien zou de 4Daagse ook een 5- of 6-daagse kunnen worden.

Statines geven geen extra klachten

Er zijn weinig mensen die de 4Daagse niet kunnen lopen. Dus ook mensen met overgewicht, hartfalen en hoge bloeddruk kunnen, mits goed getraind, prima uren op een dag wandelen. Er is ook 4Daagseonderzoek gedaan onder deelnemers die cholesterolverlagers (statines) gebruiken. Zo’n 25 procent van de gebruikers heeft last van spierklachten en spierschade als bijwerkingen. Uit het onderzoek blijkt dat mensen met bestaande klachten geen extra ongemakken ervaren ten opzichte van mensen zonder klachten en de deelnemers die geen statines slikken. Goed nieuws, want juist voor deze groep is bewegen heel gezond.

Drink, drink, drink

Uitdroging is een groot probleem onder 4Daagselopers. Vooral de eerste dag, als het lichaam nog niet gewend is aan de fysieke inspanning, droogt zo’n 20 procent van de deelnemers uit. Dat zijn dus een kleine 10.000 mensen. Deelnemers worden opgeroepen om genoeg te drinken. Hoeveel? Dat verschilt per persoon. De ene kan toe met een liter extra, andere deelnemers hebben wel 6 liter vocht op een dag nodig. Bij warme omstandigheden, is logischerwijs meer vocht nodig. Wie meer zweet, moet meer aanvullen.

Te warm om te zweten

Tijdens een wandeldag stijgt de lichaamstemperatuur met ongeveer 0,5 tot 1 graad, werd onder deelnemers gemeten. Dat kan het lichaam goed aan, maar het moet de warmte wel kwijt. Die warmte komt vanuit de spieren in het bloed, en het bloed vervoert het naar de huid. De huid wil er vanaf. Dat gebeurt door transpiratie. Maar als de buitentemperatuur even hoog is, of zelfs hoger is dan de lichaamstemperatuur, kan de huid die warmte niet kwijt. Hoofdpijn, misselijkheid en in extreme gevallen een hitteberoerte kunnen het gevolg zijn.

Wandelen is gezond, toch?

Het mag algemeen bekend zijn: regelmatig sporten is gezond en verlaagt het risico op hart- en vaatziekten. Maar het kan wel leiden tot meer troponine in het bloed. Troponine is een eiwit dat vrijkomt bij hartschade. Lang werd gedacht dat de schadelijke gevolgen bij inspanning wel meevielen. Maar wat bleek uit het 4Daagseonderzoek? Van 725 onderzochte deelnemers had 9 procent een hoog troponinegehalte. Van die 9 procent kreeg weer 27 procent gedurende de looptijd van het (jarenlange) onderzoek te maken met een ernstige hart- of vaatziekte of overlijden. In de restgroep van de 725 wandelaars was dit slechts 7 procent. Momenteel onderzoekt de onderzoeksgroep wat een verhoging van troponine in het bloed na inspanning betekent voor de gezondheid.

Andere opvallende resultaten

• Extra eiwitten voor de 60+ wandelaar verbetert de spiermassa
• Extra groenten eten verlaagt de bloeddruk bij wandelaars met een verhoogde bloeddruk
• Mensen met diabetes type 2 hebben minder medicatie nodig naarmate ze meer trainen voor de 4Daagse
• Zowel extra collageen als extra beweging vermindert knieklachten in de voorbereiding op de 4Daagse
• 4Daagse-deelnemers van alle leeftijden hebben in de zomer voldoende vitamine D
• 30-40 minuten wandelen per dag draagt bij aan een kleinere kans op hart- en vaatziekten

Bron: Radboudumc