Recensie: Overgewicht is niet jouw schuld

Een diëtist die zegt dat afslankdiëten niet werken. Dat lezers met overgewicht niet lui zijn, niet hebben gefaald, sterker nog: dat overgewicht niet hun schuld is. En dat dan ook nog in een boek dat is uitgebracht op Wereld Obesitas Dag (4 maart 2026). Geen wonder dat Mathilda Wijma veel publiciteit heeft gekregen. Maar is het boek ook een aanrader?

Hart onder de riem

In de eerste 3 hoofdstukken van het boek steekt Mathilda de lezer een hart onder de riem. In het eerste hoofdstuk legt ze uit waarom alle afslankdiëten falen. Ze schrijft: ‘Uit 121 internationale dieetstudies blijkt dat vrijwel alle afslankdiëten aanvankelijk succesvol zijn, maar dat gemiddeld na 12 maanden het grootste deel van de deelnemers weer terug bij af is.’ Vervolgens gaat ze in hoofdstuk 2 in op de oorzaken van overgewicht, met aandacht voor de obesogene leefomgeving en buikvet als sluipmoordenaar. Hoofdstuk 3 staat in het teken van “de hamster” in je brein, een metafoor voor de hypothalamus, die niet houdt van honger en het liefst alles bij het oude wil laten. Hier zien we veel overeenkomsten met het gelijknamige boek van 2 Nederlandse kinderartsen (Felix Kreier en Maarten Biezeveld) uit 2020, waar Mathilda enorm door geïnspireerd is geraakt.

Ook leefstijlcoach

Mathilda is niet alleen diëtist, maar ook leefstijlcoach. En dat merk je als je het boek leest. Want de wetenschappelijk onderbouwde aanpak die wél werkt – de ondertitel van het boek – doet ze in hoofdstuk 4 uit de doeken. En dan blijkt het te gaan om nieuwe gewoontes aanleren, waarbij de lezer eerst zijn of haar diepste drijfveren om te veranderen moet bepalen. Daarna gaat het vooral om kleine stappen nemen, voornemens concreet maken en als-dan-plannen maken. Kortom: niets nieuws onder de zon.

Veel aandacht voor slaap

Vanaf hoofdstuk 4 verwachtte ik een concrete uitwerking van de geclaimde wetenschappelijk onderbouwde aanpak, die in hoofdstuk 4 in slechts 23 pagina’s uit de doeken is gedaan. Ik zou verwachten dat de lezer aan de hand wordt genomen om “De 10 stappen naar verandering” (de ondertitel van hoofdstuk 4) ook echt tot een goed einde te brengen. Niets is minder waar. Best abrupt gaat hoofdstuk 5 over een goede nachtrust. Natuurlijk heel belangrijk, maar het komt wel wat uit de lucht vallen. Ook hoofdstuk 6 (Beter slapen) en 7 (Slaapaandoeningen) gaan over slaap. In totaal zijn 46 pagina’s besteed aan slapen, dat is 2 keer zoveel als aan de 10 stappen waar het eigenlijk om zou moeten draaien. De hoofdstukken erna gaan respectievelijk over beweging, stress, voeding en omgaan met lastige situaties. Zo komen belangrijke leefstijlfactoren wel aan bod, maar mis ik de samenhang.

Bonus

In het laatste hoofdstuk – “Als het echt niet lukt” – gaat Mathilda in op obesitasmedicatie en -operaties. Hier geeft ze een mooi overzicht met een duidelijk uitleg. Toch kan ik me voorstellen dat de lezer wat vertwijfeld achterblijft. Heel goed dus dat Mathilda nog een bonus van 6 pagina’s aan het boek heeft toegevoegd, met als titel “Hoe begin je?”. Zou hier dan eindelijk de lezer concreter aan de hand worden genomen voor de te zetten stappen? Het lijkt er wel op. Alleen spreekt Mathilda nu ineens over het “Vijf-stappen-naar-succesplan”, terwijl het in hoofdstuk 4 nog ging om 10 stappen naar verandering. Het maakt het er niet duidelijker op. Wel heel goed: aan het einde geeft Mathilda aan dat de lezer het niet alleen hoeft te doen en verwijst ze naar een diëtist, fysiotherapeut of de gecombineerde leefstijlinterventie (GLI).

Toch aanrader

Ondanks mijn kritiek vind ik het boek wel een aanrader voor mensen met overgewicht. Het leest namelijk als een trein, alles wordt superduidelijk uitgelegd en er zijn geen saaie passages. Verwacht niet dat iemand na het lezen van dit boek zijn complete leefstijl aanpast. Maar het boek kan wel de motivatie tot verandering aanwakkeren en de lezer een zetje geven om toch echt in actie te komen. Al denk ik dat begeleiding in een GLI of door een diëtist echt wel nodig zal zijn om tot blijvende gedragsverandering te komen.

Overgewicht is niet jouw schuld. Een wetenschappelijk onderbouwde aanpak die wel werkt. Mathilda Wijma. S2uitgevers, ISBN 9789493282810, 224 pagina’s, € 27,95.