Overgewicht bij mensen met een verstandelijke beperking

Diëtist Jose Veen-Roelofs werkt met mensen met een (licht) verstandelijke beperking en gewichtsproblemen. Ook heeft ze veel expertise op het gebied van syndromale obesitas. Jose ontwikkelde de Stippencoach-methode; een hulpmiddel om vat te krijgen op gezonde(re) keuzes in voeding en calorieën in producten. In de rubriek “Praktijk” vertelt Jose er meer over. Wil je ook bloggen over jouw werk of ken je een collega met een goed verhaal? Tip de redactie op info@nieuwsvoordietisten.nl.

Hier is het verhaal van Jose:

Niet altijd zichtbaar

Een licht verstandelijke beperking (LVB) is niet altijd zichtbaar of direct te herkennen. Vaak wordt dit pas duidelijk in het contact, wanneer blijkt dat iemand moeite heeft met begrijpen, plannen of het overzien van gevolgen. Juist daarom zijn alertheid, afgestemde communicatie en een zorgvuldige aanpak zo belangrijk. Mensen met LVB maken deel uit van onze samenleving in al haar diversiteit. Dat vraagt van professionals niet alleen kennis en inzicht, maar ook maatwerk en een aanpak die aansluit bij de persoon én zijn of haar omgeving. Gezondheid en kwaliteit van leven staan centraal.

Overgewicht en obesitas bij LVB

Ruim de helft van de volwassenen in Nederland kampt met overgewicht of obesitas. Bij mensen met een LVB ligt dit percentage nog hoger: 51 procent van hen heeft overgewicht en 27 procent heeft obesitas. Psychische stoornissen zoals depressie, angststoornissen en autisme, kunnen een rol spelen bij het ontstaan van overgewicht. Ook kan obesitas veroorzaakt zijn door een mutatie in het erfelijk materiaal (genetic obesity). Bij genetic obesity speelt bijna altijd het probleem van ongeremde eetlust of hyperfagie, als gevolg van een verstoord eet-regulatiesysteem in de hersenen. Verder is er vaak sprake van een zuinige stofwisseling. De energiebehoefte van iemand met LVB kan wel tot tweederde lager zijn dan die van mensen zonder verstandelijke beperking. Naar mijn idee zijn zorgverleners vooral gefocust op het lichaamsgewicht, als het gaat om de aanpak van overgewicht. Maar dat leidt af van waar het voor de persoon om gaat. Ik vind het belangrijk breed te kijken. Elk detail telt. Ook als het gaat om specifiek probleemgedrag. Wanneer iemand een syndroomachtergrond heeft waardoor de energie-intake drastisch omlaag moet, dan is dat in combinatie met hyperfagie of eetdwang heel erg heftig.

Ethische dillema’s

Verder vind ik het belangrijk zorgvuldig om te gaan met ethische dilemma’s: ieder mens heeft recht op vrijheid, veiligheid en autonomie. Tegelijkertijd vraagt de ondersteuningsbehoefte om professionele afwegingen. Hoe ver reikt de zorgplicht in het belang van de gezondheid? Hoe om te gaan met zelfregie? Binnen instellingen werkt men met de wet Zorg en Dwang en dan gebeurt het niet zelden dat een cliënt met overgewicht ernstig wordt beperkt in eigen keuzes rondom eten “want hij/zij is te dik”. Ook kan het zijn dat men op grond van dezelfde wet meent een cliënt alle ruimte te moeten geven als hij daar om vraagt. Ook als dat betekent dat de cliënt dikker en dikker wordt. Vanuit zorgethiek en beleid is het belangrijk eigen regie en dilemma’s aan de orde te laten komen. Maar het gaat om een cliënt, met een verstandelijke beperking, die ondersteuning nodig heeft. De methode Stippencoach maakt dit mogelijk. Deze methode is ontstaan bij de begeleiding van mensen met het Prader-Willi syndroom. Dit is een syndroom waarbij mensen last hebben van enorme eetdwang of hyperfagie. Mensen met het Prader-Willi syndroom moeten levenslang het aantal calorieën per dag begrenzen om ernstig overgewicht te voorkomen. Zij willen daar ook zelf over mogen meedenken en mee beslissen.

Stippencoach voor zelfregie

Stippencoach is een visueel programma over voeding, met aandacht voor beweging, gedrag en omgevingsparticipatie. Het is duidelijk en gestructureerd en geeft ruimte voor zelfregie “binnen grenzen”. De stippen zijn gevisualiseerde calorieën. De kleur van de stippen geeft aan of een keuze gezond of minder gezond is. Bij een cliënt met overgewicht stelt een diëtist vast hoeveel stippen toegestaan zijn per dag en maakt daarbij een voorbeelddagmenu. Binnen het aantal stippen per dag mag de cliënt variëren en zelf keuzes maken. Mijn ervaring is dat deze positieve insteek – met ruimte voor wat de cliënt zelf wilt – heel goed werkt bij mensen met een beperking. Inmiddels is bekend dat Stippencoach ingezet kan worden bij heel veel doelgroepen, die niet passen binnen reguliere programma’s.

Diëtisten die meer informatie willen over Stippencoach kunnen dit vinden op www.stippencoach.nl.