Niercongres: nierkracht, voeding en niergezondheid

Een goed gefundeerde samenwerking tussen verschillende zorgprofessionals, de patiënt en de wetenschap; dat noemt de Nierstichting nierkracht. Dat die nierkracht volop aanwezig is, bleek tijdens de tweede editie van het Nederlandse Niercongres op 7 april in Nieuwegein, waar diverse experts nieuwe ontwikkelingen deelden. Op voedingsgebied kwamen onder meer aan bod: de invloed van sterk bewerkt voedsel op niergezondheid, niercomplicaties na een gastric bypass en een veelbelovende manier om eiwitinname te meten.

Hoge inname UPF’s en nierziekte

Dr. ir. Eva Corpeleijn, epidemioloog aan het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), belichtte de relatie tussen sterk bewerkte voeding (ultra-processed foods of UPF’s) en gezondheid. Uit grote studies is bekend dat een hoge inname van UPF’s samenhangt met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en mentale klachten. Over het effect op nierziekten is minder bekend. Corpeleijn deelde resultaten van grootschalig onderzoek, waaruit blijkt dat hoge inname van UPF’s samengaat met een 25 procent grotere kans op het ontstaan van chronische nierziekten.

Risico na niertransplantatie

Mensen met een lage nierfunctie en veel eiwit in de urine hebben tot 6 keer meer kans om te overlijden aan hart- en vaatziekten dan mensen met een goede nierfunctie. Het verlagen van dit risico is voor nierpatiënten dan ook extra belangrijk. Ook voor patiënten die na een transplantatie weer voldoende nierfunctie hebben, brengt de consumptie van UPF’s extra gezondheidsrisico’s met zich mee. Dit illustreerde Corpelijn met de gegevens van een cohortstudie onder 632 stabiele niertransplantatiepatiënten. De resultaten van deze studie tonen dat vooral een hoge consumptie van suikerhoudende dranken, desserts en bewerkt vlees samenhangt met een hoger sterfterisico. In aanvullende analyses werd gevonden dat een hoge consumptie van UPF’s wel werd geassocieerd met achteruitgang van de nierfunctie, maar niet met transplantaatfalen. Corpeleijn sloot af met de constatering dat meer onderzoek nodig is naar de onderliggende mechanismen, maar dat het belang van voorlichting over gezonde voeding bij nierziekte zeer duidelijk is.

Niercomplicaties na gastric bypass

Met de toename van obesitas worden in Nederland jaarlijks ongeveer 12.000 gastric bypasses uitgevoerd. Hoewel deze ingreep gewichtsafname bevordert, brengt het ook risico’s met zich mee voor de nieren. Door de malabsorptie van vetten kunnen complicaties optreden zoals hyperoxalurie, nierstenen en oxalaatnefropathie. Diëtist Ilse Nijenhuis en internist-nefroloog Margriet Dekker van Ziekenhuis Groep Twente (ZGT) benadrukten dat na een gastric bypass 40 procent van de patiënten enterale hyperoxalurie ontwikkelt. De beperkte maaginhoud maakt het lastig om voldoende vocht en voedingsstoffen binnen te krijgen. Standaardmaatregelen om calciumoxalaatstenen te voorkomen zijn daarom vaak moeilijk uitvoerbaar. Ook een hersteloperatie kan leiden tot gewichtstoename en relatief veel complicaties. Nijenhuis en Dekker benadrukten dat patiënten na een gastric bypass intensieve voedingsbegeleiding en medische monitoring nodig hebben om niercomplicaties te voorkomen. In de praktijk gebeurt dit nog onvoldoende, mede door een gebrek aan kennis bij betrokken professionals.

Eiwitinname en spierstatus via dialysaat

Prof. dr. Stephan Bakker, internist-nefroloog UMCG, gaf aan dat dialysepatiënten een grotere uitdaging hebben om een goede voedingstoestand te behouden. Dit komt onder meer doordat tijdens dialyse aminozuren en micronutriënten verloren gaan via het dialysaat, oftewel de spoelvloeistof. Tegelijk hebben nierpatiënten vaak minder eetlust en een beperkend dieet, wat spierverlies en tekorten bevordert. Bakker en zijn team ontwikkelden een methode om eiwitinname en verliezen van aminozuren, creatine en andere nutriënten objectief te meten via dialysaat en urine. De resultaten laten zien dat lage creatineconcentraties samenhangen met protein-energy wasting en een hoger risico op vroegtijdige sterfte. Een hogere inname van eiwitten en specifieke aminozuren zoals leucine en taurine kan dit risico verminderen, zowel bij dialysepatiënten als bij niertransplantatieontvangers, aldus Bakker.

Nierkracht en zichtbaarheid

De presentaties onderstrepen het belang van een optimale voedingsstatus in alle fasen van nierziekte: ter preventie van nierfunctieverslechtering, tijdens dialyse, na een gastric bypass en rondom niertransplantatie. Goede samenwerking tussen disciplines is essentieel om de voedingstoestand van patiënten effectief te bewaken en te verbeteren. Aan het einde van de congresdag werd geconcludeerd dat de nierzorg voortdurend in ontwikkeling is. Toch mag dat volgens dagvoorzitter Diana Matroos, journalist en ontvanger van een donornier, zichtbaarder worden. Gezien de toename van het aantal mensen met nierziekte in Nederland is er naast nierkracht ook noodzaak om kennis en behaalde resultaten actiever te delen. De Nierstichting zet daarop in met een nieuwe editie van het Niercongres voor professionals in de nierzorg op 20 april 2027.

Foto credits: Nierstichting | Frank de Roo