Naar een toekomstbestendig jodiumbeleid

De jodiuminname in Nederland vertoont een dalende trend. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn & Sport (VWS) heeft het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) daarom gevraagd uit te zoeken hoe een toekomstbestendig jodiumbeleid er in Nederland uit zou kunnen zien. Het project is gestart met een overzicht van het jodiumbeleid in andere landen.

Dalende jodiuminname

Voldoende jodium is belangrijk voor de werking van de schildklier en de hersenontwikkeling bij kinderen. De hoeveelheid jodium die van nature in het Nederlandse voedingspatroon zit is laag. Daarom wordt jodium toegevoegd aan (bakkers)zout. Toch daalt de jodiuminname in Nederland. En deze daling wordt naar verwachting versterkt door stimuleren van verlaging van de (te hoge) zoutinname. Bovendien verschuift het voedingspatroon steeds meer richting plantaardige producten, wat ook nadelig kan uitpakken voor de jodiuminname. Over het algemeen hebben dierlijke producten namelijk een hoger jodiumgehalte dan plantaardige.

Jodiumbeleid in andere landen

Als start van het project “Naar een toekomstbestendig jodiumbeleid” heeft het RIVM een overzicht gemaakt van het jodiumbeleid in andere Westerse landen. In totaal zijn gegevens van 60 landen meegenomen. Net als in Nederland is het jodiumbeleid in veel landen gericht op het gebruik van gejodeerd zout. Een verschil is wel dat in Nederland het gebruik van gejodeerd zout in de praktijk vooral bij een enkele voedingsmiddelengroep (brood) ligt, terwijl dit in andere landen over meerdere voedingsmiddelengroepen is verdeeld. Denk naast brood aan kaas, vis, schaal- en schelpdieren. Nog een verschil: in Nederland is het gebruik van gejodeerd zout vrijwillig. In veel landen is het verplicht om al het zout dat voor humane consumptie bestemd is, te joderen. Dit geldt bijvoorbeeld voor Polen, Roemenië, Bulgarije, Turkije, Slovenië, Kroatië en Servië.

Suppletie en campagnes

In een aantal landen is er (aanvullend) het advies aan specifieke groepen om jodiumsupplementen te slikken. Een jodiumsupplement wordt bijvoorbeeld geadviseerd aan zwangere en lacterende vrouwen in Portugal, Hongarije, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. In onder meer Duitsland en Italië zijn campagnes gelanceerd om het gebruik van gejodeerd zout te stimuleren onder consumenten en in de voedingsmiddelenindustrie, met als slogan “minder zout maar wel gejodeerd”. Het effect van deze campagnes op de jodiuminname is niet bekend. Er zijn in Nederland in de afgelopen decennia geen grote publiekscampagnes op dit gebied geweest. In de toekomst zou dit, afhankelijk van de insteek van het beleid, volgens het RIVM wel overwogen kunnen worden.

Gejodeerd zout

De jodiuminname in Nederland is sinds 2008 gedaald, mede omdat het jodiumgehalte in bakkerszout verlaagd is. Door een wetswijziging mag gejodeerd zout sinds 2008 wel aan veel andere voedingsmiddelen worden toegevoegd, naast brood, keukenzout en vleeswaren. De verwachting was dat hierdoor in vrijwel al het brood en ongeveer de helft van de andere voedingsmiddelen gejodeerd zout gebruikt zou worden. Maar in de praktijk heeft de wetswijziging niet gezorgd voor een grote verandering. In Nederland wordt gejodeerd zout voornamelijk gebruikt in broodzout, terwijl bij andere voedingsmiddelen gejodeerd zout beperkt wordt toegepast.

Jodium in bewerkte voedingsmiddelen

Omdat een groot deel van de zoutinname afkomstig is van bewerkte voedingsmiddelen, ziet het RIVM het gebruik van gejodeerd zout in deze producten als een kans om de jodiuminname te verhogen. Waarom gejodeerd zout niet vaker gebruikt wordt in voedingsmiddelen is niet geheel duidelijk. Barrières voor de industrie zijn mogelijk onduidelijkheid over de wetgeving, terughoudendheid vanwege verplichte vermelding op het productlabel, verschillen in wetgeving tussen landen en een gebrek aan vraag naar producten met gejodeerd zout.  Het RIVM adviseert daarom te onderzoeken welke factoren de Nederlandse voedingsmiddelenindustrie stimuleren of juist tegenhouden bij het gebruik van gejodeerd zout.

De kennisnotitie is hier te lezen.

Bron: RIVM