Krap budget bemoeilijkt gezonde keuze 

Geldgebrek, stress, ongezond voedselaanbod en sociale invloeden maken het voor mensen met weinig geld moeilijk om gezond te eten. Dat blijkt uit onderzoek van Wageningen University & Research (WUR) en de Universiteit Utrecht. 

Belemmerende factoren

Een gezonde maaltijd is duurder dan een ongezonde. Zeker voor mensen die minder te besteden hebben, kan dat een barrière zijn om gezonde voedingskeuzes te maken. De onderzoekers wilden in kaart brengen hoe het eetgedrag van mensen met weinig geld precies wordt gevormd. Om ervaringskennis een centrale plek te geven in het onderzoek, organiseerden ze 3 bijeenkomsten met professionals en ervaringsdeskundigen. De 11 betrokken professionals hadden kennis op het gebied van voeding, gezondheid of bijvoorbeeld schuldhulpverlening. De betrokken ervaringsdeskundigen waren 14 bewoners uit Ede die zelf ervaring hebben met rondkomen van weinig geld.  

Systeemkaart

Samen met de professionals en ervaringsdeskundigen ontwikkelden de onderzoekers een systeemkaart waarop 62 factoren staan die gezond eten bemoeilijken. ‘Mensen die dagelijks moeten kiezen tussen boodschappen en andere noodzakelijke uitgaven, hebben inzichten die je niet met cijfers en theorie kunt achterhalen’, vertelt Sanne Djojosoeparto, onderzoeker bij de leerstoelgroep Consumptie en Gezonde Leefstijl. De systeemkaart geeft een vollediger en realistisch beeld van hun situatie. ‘Met deze kennis kan beleid worden gemaakt dat beter aansluit bij de werkelijkheid van de mensen waar het om gaat’, aldus Djojosoeparto. 

Gebrek aan geld en denkruimte

Binnen het complexe web aan factoren onderscheiden Djojosoeparto en haar collega’s 3 kerndynamieken die het systeem in stand houden: de invloed van schaarste, van de voedselomgeving en van de sociaalmaatschappelijke omgeving. Naast hogere kosten voor een gezonde maaltijd, zorgt ook geldstress er al voor dat iemand vatbaarder is voor ongezonde keuzes. De onderzoekers lichten toe dat geldstress voor mentale problemen kan zorgen. Maar ook als het niet zo erg wordt, beperkt stress de denkruimte en het handelingsvermogen al. Ook hulpverleners weten niet altijd even goed wat dat met mensen doet. Volgens de onderzoekers maakt dat onbegrip om hulp vragen lastiger en zorgt het voor schaamte bovenop de stress. 

Verkrijgbaarheid van ongezond eten

Daarnaast speelt de voedselomgeving een grote rol. Supermarkten en horeca bieden vooral ongezond eten aan, vaak ook nog in de aanbieding. Uit eerder onderzoek van WUR blijkt dat 80 procent van het aanbod en de promoties in supermarkten ongezond is, in de horeca zelfs 91 procent. Volgens de onderzoekers is het voedselaanbod in wijken met veel mensen met een laag inkomen bovendien vaak nog slechter met aanzienlijk meer fastfoodrestaurants. 

Invloed van de omgeving

Of iemand in aanraking komt met gezonde eetgewoontes, heeft voor een deel met de sociaal-maatschappelijke omgeving te maken. Djojosoeparto: ‘Opvoeding, de eetgewoontes om je heen, en ook sociale media bepalen samen in hoeverre je mee wilt doen met ongezond eten en hoe gemotiveerd je bent om je eetgedrag te veranderen.’ Slechte voorbeelden normaliseren op sociale media ongezond eetgedrag. Maar ook de overvloed aan meningen en claims op Instagram en TikTok zorgen voor verwarring over wat werkelijk gezond is. 

Actieplan

De onderzoekers stellen dat er op alle vlakken ingegrepen moet worden om gezond eten toegankelijker te maken. Op basis van het onderzoek stelden ze een lijst van 30 acties op, die variëren van mentale gezondheidszorg tot strengere regelgeving voor ongezonde voedselaanbieders. De onderzoekers benadrukken dat er naast aandacht voor schaarste meer oog moet zijn voor de voedselomgeving. Zolang het aanbod grotendeels bestaat uit ongezonde en goedkope producten, blijven gezonde keuzes lastig. 

Bron: Wageningen University & Research