Herziene voedingsnormen voor vetten, koolhydraten en vezels

De Gezondheidsraad heeft de voedingsnormen voor vetten, vetzuren, verteerbare koolhydraten en voedingsvezels herzien. De aanbeveling voor maximaal 35 energieprocent vet bij overgewicht is vervallen, net als de aanbeveling voor minimaal 40 energieprocent koolhydraten. Nieuw is een advies over vrije suikers en de vezelnorm is een range geworden. Bij verzadigd vet wordt de vorige aanbeveling van minder dan 10 energieprocent gezien als tussenstap naar zo min mogelijk verzadigd vet.

Meer linolzuur, minder alfa-linoleenzuur

De norm voor linolzuur (omega-6-vetzuur) is verdubbeld van 2 energieprocent naar 4 energieprocent. De norm voor alfa-linoleenzuur (ALA, omega-3-vetzuur) is gehalveerd van 1 energieprocent naar 0,5 energieprocent. Hierbij heeft de Gezondheidsraad de normen van de European Food Safety Authority (EFSA) overgenomen. Gemiddeld halen we in Nederland de nieuwe normen. Uit de Voedselconsumptiepeiling (VCP) 2019-2021 blijkt bijvoorbeeld dat volwassenen gemiddeld 5,6 energieprocent linolzuur binnenkrijgen en gemiddeld 0,8 energieprocent ALA. Verder stelt de Gezondheidsraad dat er onvoldoende wetenschappelijke onderbouwing is voor een ideale verhouding tussen omega-3- en omega-6-vetzuren. Het belangrijkste is om van beide voldoende binnen te krijgen.

EPA en DHA

De aanbeveling blijft 200 mg per dag van de (omega-3) visvetzuren eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA) voor volwassenen. Wie de visaanbeveling opvolgt (wekelijks 100 gram duurzame vis, bij voorkeur een vette vissoort), heeft volgens de Gezondheidsraad geen suppletie nodig. Voor zwangeren en lacterenden geldt een hoger advies: 100 mg DHA per dag extra, naast de normale aanbeveling voor volwassenen van 200 mg EPA en DHA per dag. Het visadvies voor zwangeren heeft de Gezondheidsraad in 2021 al verhoogd naar 2 keer per week, waarvan 1x magere en 1x vette vis. Enkel voor zwangeren die dit visadvies niet halen, geldt het advies om dagelijks een supplement te nemen met 250-450 mg DHA dat daarnaast ook EPA bevat. De Gezondheidsraad is nog bezig met een advies voor lacterenden, dat in 2027 wordt verwacht. Dan wordt duidelijk wat de hogere aanbeveling DHA betekent voor het visadvies voor lacterenden.

Verzadigd vet

De aanbeveling voor verzadigd vet was maximaal 10 energieprocent. Dit heeft de Gezondheidsraad nu – in navolging van EFSA – aangepast naar ‘zo min mogelijk verzadigd vet’, met de vorige aanbeveling van minder dan 10 energieprocent als tussenstap. Daarbij is de aanbeveling om producten met veel verzadigd vet te vervangen door producten met veel onverzadigd vet. Gemiddeld krijgen volwassenen circa 13 à 14 energieprocent verzadigd vet binnen.

Andere vetzuren

De aanbeveling voor transvet was maximaal 1 energieprocent. Dat is nu, ook in navolging van EFSA, aangepast naar een aanbeveling om de hoeveelheid transvet zo laag mogelijk te houden. De gemiddelde inname van transvet door volwassenen is 0,3 energieprocent. De eerdere aanbeveling om de inname van meervoudig onverzadigde vetzuren te beperken tot maximaal 12 energieprocent is komen te vervallen. Volgens de Gezondheidsraad is er onvoldoende bewijs dat een hogere inname schadelijk zou zijn voor de gezondheid.

Totale hoeveelheid vet

De aanbeveling voor de totale hoeveelheid vet is hetzelfde gebleven: tussen 20 en 40 energieprocent. De eerdere aanbeveling bij overgewicht van maximaal 35 energieprocent is vervallen. De brede range van 20 tot 40 energieprocent biedt ruimte voor maatwerk als er redenen zijn om een wat hogere of juist wat lagere vetinname te adviseren, zo stelt de Gezondheidsraad. De kwaliteit van het voedingspatroon acht de raad belangrijker voor de gezondheid dan de totale vetinname. Gemiddeld krijgen volwassen in Nederland 38 energieprocent vet binnen.

Koolhydraten

De eerdere aanbeveling voor koolhydraten van minimaal 40 energieprocent is in navolging van de WHO losgelaten, omdat de behoefte aan koolhydraten afhangt van de inname van eiwitten en vetten. Er is onvoldoende wetenschappelijke onderbouwing voor een kwantificering van de hoeveelheid koolhydraten. De Gezondheidsraad adviseert nu niet langer een bepaalde hoeveelheid, maar raadt aan om vooral te kiezen voor volkoren producten, groente, fruit, peulvruchten en zuivel. Gemiddeld is het aandeel koolhydraten bij volwassenen 42 energieprocent.

Vrije suikers

Voor de hoeveelheid suikers gaf de Gezondheidsraad eerder geen aanbeveling. In lijn met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is het advies nu om de hoeveelheid vrije suikers zo laag mogelijk te houden vanwege de link met overgewicht en tandcariës. Voor de voedingsvoorlichting kan 10 energieprocent als tussenstap worden gebruikt. Volwassenen krijgen gemiddeld 9 energieprocent binnen. Bij kinderen is de gemiddelde inname van vrije suikers wel hoger dan 10 energieprocent. Zo krijgen kinderen tussen 4 en 11 jaar gemiddeld ruim 13,5 energieprocent vrije suikers binnen. Met vrije suikers worden mono- en disachariden bedoeld die tijdens de productie van voedingsmiddelen of tijdens de bereiding worden toegevoegd of die als zodanig worden geconsumeerd. Denk aan sucrose, fructose(stroop), glucose(stroop), honing, siroop en fruitsap(concentraten). Natuurlijke suikers uit fruit, groente en melk vallen hier niet onder.

Vezels

De eerdere aanbeveling van minimaal 3,4 gram voedingsvezel per megajoule suggereert een grote precisie die niet te onderbouwen is. Daarom heeft de Gezondheidsraad nu gekozen voor een range: 3,0 tot 3,5 gram per megajoule, ofwel 12,6 tot 14,6 gram per 1.000 kcal. Hierbij heeft de Gezondheidsraad de Nordic Nutritrion Recommendations aangehouden. De Gezondheidsraad adviseert deze vezelinname te realiseren via de consumptie van volkorenproducten, groenten, fruit, peulvruchten en noten. Momenteel halen we de vezelaanbeveling niet: gemiddeld krijgen volwassenen 2,5 gram vezels per megajoule (10,5 gram per 1.000 kcal). Tenslotte benadrukt de Gezondheidsraad dat voldoende vocht belangrijk is voor het gunstige effect van vezels op de darmwerking. Bij onvoldoende vochtinname werken vezels juist averechts.

Bron: Gezondheidsraad