Gezond oud worden: het Japanse voorbeeld

De levensverwachting van Japanners is hoger dan van Nederlanders. En binnen Japan zelf zijn er ook nog eens grote verschillen. Vooral in de prefectuur Shiga (centraal Japan) is de levensverwachting extreem hoog. Wat is het geheim? Tijdens een presentatie voor Europese journalisten lichtte het bestuur van deze prefectuur een tipje van de sluier op.

Levensverwachting

Een prefectuur is een bestuurlijk onderdeel in Japan, te vergelijken met een provincie. Japan is verdeeld in 47 prefecturen. De prefectuur Shiga ligt niet ver van Kyoto en ongeveer in het midden van Japan. Deze provincie ligt rond het grote meer Biwa (omtrek circa 235 km) en er wonen ongeveer 1,4 miljoen mensen. De gemiddelde levensverwachting voor mannen is er 82,7 jaar en voor vrouwen 88,3 jaar. Ter vergelijking: in heel Japan is de levensverwachting voor mannen 81,5 jaar en voor vrouwen 87,6 jaar. De Nederlandse cijfers zijn voor mannen 80,5 en voor vrouwen 83,3 jaar. Dat zijn aanzienlijke verschillen. Ongeveer 35 jaar geleden was er nog niet zo’n groot verschil tussen de algemene Japanse levensverwachting en de levensverwachting in Shiga.

Inzet op leefstijl

In Shiga is men zich 35 jaar geleden gaan richten op het verbeteren van de leefstijl van de inwoners. De bestuurders hebben geprobeerd meer bekendheid te geven aan de relatie tussen leefstijl en het risico op kanker en hart- en vaatziekten. Op basis van de data die uit onderzoek naar leefstijlfactoren kwamen, heeft men meer ingezet op het bevorderen van een gezonde leefstijl. Minder roken, minder alcohol, meer bewegen, meer sociale cohesie en gezonder eten waren de speerpunten van dat beleid. Bij gezond oud worden speelt volgens hen altijd een combinatie van factoren.

Beleid

Het standaard voedingspatroon in Shiga bevat door de vruchtbare ligging rond het meer veel groenten en natuurlijk veel vis. Ook de in Shiga van oudsher geconsumeerde gefermenteerde vis funa zushi is vaak een onderdeel van de maaltijden. Dit voedingspatroon vorm de basis voor een gezonde leefstijl. Verder zijn er vanuit het provinciebestuur maatregelen genomen om de omgeving zodanig aan te passen dat mensen uitgedaagd worden gezond te leven. Denk hierbij aan maatregelen als rookvrije steden, ontwikkelen van wandelpaden, een fietsroute rond het meer, gezondheidsbevordering via bedrijven en een groter aanbod van sportactiviteiten. Meer inzetten op toerisme heeft geleid tot een hogere levensstandaard en minder werkeloosheid. Uiteindelijk heeft dit geresulteerd in het laagste aantal (mannelijke) rokers in Japan. Shiga staat nu op de 3 na laagste plek van zware drinkers van alcohol. Wat betreft het deelnemen aan sportactiviteiten behoren de inwoners van Shiga tot de meest actieve van Japan en ze zijn ook heel fanatiek in het doen van vrijwilligerswerk. Shiga is verder het gebied in Japan waar op dit moment de minste ouderen alleen wonen. Er is sprake van weinig werkeloosheid en er zijn in het gebied geen grote inkomensverschillen. Volgens het prefectuurbestuur draagt dit allemaal bij tot hogere levensverwachting in Shiga.

Gezondheidsapp

Om iedereen zo gezond te houden en het gezondheidsbewustzijn nog verder te ontwikkelen, is er nu onder andere een app ontworpen waarmee deelnemers punten kunnen verzamelen. Ze krijgen punten voor het deelnemen aan gezondheidsactiviteiten, medische check-ups en lichamelijke activiteiten zoals wandelingen. Met de punten die ze verzamelen, kunnen mensen deelnemen aan loterijen waarmee prijzen te winnen zijn. Daarnaast zet het bestuur sterk in op het promoten van “Healthytrip Shiga” waarbij ze willen onderstrepen dat gezonde activiteiten zoals gezond eten en sporten in de Shiga-prefectuur heel leuk zijn. Hiermee is Shiga ook een voorbeeld voor andere prefecturen in Japan.

Bron: presentatie door het Shiga-bestuur, gegeven tijdens een persreis in november 2025, georganiseerd door Yakult voor Europese journalisten