Discriminatie in de zorg bij overgewicht

Mensen met ernstig overgewicht ervaren opvallend vaak discriminatie in de zorg. Dat blijkt uit het onderzoek Discriminatie in de zorg, welzijn en sport dat is gemaakt in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Volgens het rapport voelt 1 op de 7 mensen met ernstig overgewicht zich gediscrimineerd in contact met de zorg. Dat is bijna 3 keer zo vaak als bij mensen zonder ernstig overgewicht.

Discriminatie in de zorg

Ruim 1 op de 4 Nederlanders voelt zich wel eens gediscrimineerd, blijkt uit eerder onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau. En nog eens 10 procent twijfelt of bepaalde incidenten te maken hebben met discriminatie. Uit dit rapport blijkt ook dat 9 tot 16 procent van de Nederlanders discriminatie ervaart door instanties, zoals in de zorg. Daarom liet het ministerie van VWS onderzoeken hoe vaak discriminatie voorkomt binnen zorg, welzijn en sport. Er is gekeken naar meerdere kwetsbaarheidskenmerken die aanleiding kunnen geven tot discriminatie. Belangrijke bevindingen in het rapport zijn:

• 14 procent van de mensen met (ernstig) overgewicht voelt zich gediscrimineerd in de zorg
• 18 procent van de mensen met een migratieachtergrond voelt zich gediscrimineerd in de zorg
• 9 procent van de LHBTQIA+ personen voelt zich gediscrimineerd in de zorg
• Mensen die meerdere kwetsbaarheidskenmerken combineren, ervaren nog vaker discriminatie, tot 20 procent van alle mensen in die groep

Discriminatie bij overgewicht

Zorggebruikers die discriminatie ervaren vanwege (ernstig) overgewicht krijgen te maken met uiteenlopende vormen daarvan: van beledigende opmerkingen en stigmatisering tot het niet serieus nemen van klachten. Het rapport noemt als veelvoorkomende ervaringen:

• Klachten worden toegeschreven aan overgewicht
  Zorgverleners koppelen gezondheidsproblemen standaard aan het gewicht, zonder verder onderzoek. Hierdoor voelen zorggebruikers zich niet gehoord.
• Eisen om eerst af te vallen
  Sommige zorgverleners geven aan dat klachten pas behandeld worden na gewichtsverlies, ook als de klachten al bestonden vóór het overgewicht of hier volgens de zorggebruiker geen directe relatie mee lijken te hebben.
• Beledigende of kwetsende opmerkingen
  Zorggebruikers horen denigrerende termen of kwetsende opmerkingen, zoals het spreken over “DDD” (domme dikke diabetespatiënt).
• Achterstelling in de zorg
  Patiënten met overgewicht die in het ziekenhuis minder eten of drinken krijgen dan anderen.

Ook discriminatie onder zorgverleners

Naar schatting ervaren jaarlijks zo’n 670.000 zorggebruikers discriminatie. Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk nog hoger, omdat sommige mensen discriminatie pas herkennen als ze voorbeelden krijgen. Ook zorgverleners met overgewicht geven aan zich gediscrimineerd te voelen, zowel door collega’s als door patiënten. Toch wordt er zelden actie ondernomen. Slechts 1 op de 6 zorggebruikers die discriminatie ervaren, meldt dit. Onder zorgverleners is dat 59 procent. Redenen om geen melding te doen zijn onder andere twijfel of het incident ernstig genoeg is, angst voor gevolgen voor de zorgrelatie of behandeling, onzekerheid over meldprocedures, schaamte of het idee dat het “erbij hoort”.

Ernstige gevolgen

Discriminatie in de zorg heeft grote gevolgen, blijkt uit het rapport. Patiënten stellen behandelingen uit, mijden zorg, voelen zich beschaamd of ervaren stress. Discriminatie in de zorg kan zo bijdragen aan gezondheidsverschillen en slechtere behandeluitkomsten. De stapeling van discriminatie op meerdere gronden, zoals etniciteit, seksuele geaardheid of religie, kan negatieve gezondheidseffecten versterken. Bij mensen met obesitas komt het voor dat behandelingen worden geweigerd of uitgesteld totdat een patiënt is afgevallen. Dat is volgens experts zowel medisch onverantwoord als ethisch onacceptabel.

Oproep tot actie

Het rapport roept zorgorganisaties en beleidsmakers op tot concrete maatregelen. De onderzoekers pleiten voor:

• Scholing over gewichtsstigma en andere vormen van discriminatie
• Veilige en toegankelijke meldstructuren
• Meer diversiteit op de werkvloer
• Heldere normstelling en beleid binnen organisaties

Bron: Ministerie van VWS