De impact van langdurige armoede

Hoe verbeter je de ondersteuning aan mensen die lange tijd in armoede verkeren? Dat onderzochten Nijmeegse en Wageningse onderzoekers, samen met praktijk- en kennispartners. Het blijkt vooral te draaien om het versterken van zelfregie, erkenning van emoties en maatwerk. En waar mogelijk gebruik maken van ervaringskennis.

Inzicht in levensverhalen

Mensen die in armoede leven, staan vaker aan de zijlijn van de samenleving.  Ze doen minder vaak vrijwilligerswerk, zijn minder vaak lid van een vereniging, hebben minder sociale contacten, voelen zich eenzamer en ervaren minder zelfvertrouwen. Dat blijkt uit het ZonMw-project “Minder stress en armoede, meer ervaren gezondheid en participatie”, waarbij onderzoekers van Radboudumc en Wageningen University & Research literatuuronderzoek deden, aangevuld met 43 biografische interviews. Ook voerden de onderzoekers gesprekken met 24 mensen in armoede en ondersteuners, over de wensen en obstakels die zij ervaren.

Meer dan geldgebrek

‘Bij armoede gaat het niet alleen om geldgebrek. Mensen hebben het diepgewortelde gevoel dat ze “er niet toe doen” en dat ze in een uitzichtloze situatie zitten’, zegt Miranda de Haas, ervaringsdeskundige op een beleidsafdeling van de gemeente Meppel. Ze ziet dat mensen in (langdurige) armoede voortdurend bezig zijn met overleven. ‘Hierdoor komen ze niet toe aan het erkennen en ontwikkelen van hun eigen kwaliteiten en krachten. Zeker niet als zij al vanaf hun jeugd in armoede leven. Ze staan langs de zijlijn van de maatschappij. Vaak hebben ze een groot wantrouwen tegenover de buitenwereld en “het systeem”. En dikwijls krijgen ze niet de hulp die ze nodig hebben.’

Ervaringsdeskundigheid versterkt ondersteuning

Door te kijken naar kansrijke interventies als Krachtwerk ontdekten de onderzoekers dat mensen in armoede ondersteuning door ervaringsdeskundigen vaak als heel positief ervaren. De sleutel ligt in herkenning en het gevoel gehoord en gezien te worden. Renée de Vet, wetenschappelijk onderzoeker bij de afdeling Eerstelijnsgeneeskunde van het Radboudumc: ‘Mensen in armoede zeggen: “Deze persoon weet waar ik het over heb.” Ook vinden zij het prettig dat ervaringsdeskundigen concrete tips geven, bijvoorbeeld over waar je goedkoop eten haalt. Ze hebben het gevoel dat ze echt iets opschieten met de gesprekken met ervaringsdeskundigen en zij ervaren minder stress.’

Tips voor professionals

Op basis van het onderzoek zijn de volgende tips opgesteld voor professionals die mensen in armoede begeleiden:

• Erken de emotionele impact van hulpverlening

Ondersteuning kan negatieve emoties oproepen door trauma’s of stigmatisering. Deze emoties blijven vaak onzichtbaar en kunnen verbinding in de weg staan.

• Zie en waardeer veerkracht

Mensen in armoede beschikken over kwaliteiten zoals solidariteit en overlevingskracht. Benoem en versterk deze.

• Denk buiten bestaande kaders

Regels kunnen ontwikkeling belemmeren. Zoek actief naar nieuwe mogelijkheden en wees creatief in je aanpak.

• Zorg voor continuïteit in methodiekgebruik

Het opleiden van medewerkers heeft pas zin als kennis behouden blijft. Voorkom dat expertise verdwijnt bij personeelsverloop.

• Maak gebruik van ervaringsdeskundigheid

Ervaringsdeskundigen zijn waardevol in het contact met mensen in armoede én dragen bij aan effectiever armoedebeleid.

• Investeer in relatieopbouw met mensen in armoede

Deze tip is cruciaal voor een goede begeleiding in de praktijk.

Bron: ZonMw