Adviezen voor digitale media en jongeren

Digitale media kunnen zowel schadelijk zijn voor de lichamelijke en mentale gezondheid van jongeren als kansen bieden voor leren en sociale verbondenheid. Dat blijkt uit nieuwe leeftijdsgebonden aanbevelingen van de Belgische Hoge Gezondheidsraad (HGR), die gericht zijn op het beperken van risico’s zonder de voordelen van opgroeien in een digitale wereld uit het oog te verliezen. 

Effecten afhankelijk van context en inhoud

Volgens de HGR zijn de effecten van schermgebruik meestal beperkt en sterk afhankelijk van de context. De meest duidelijke lichamelijke gevolgen hebben te maken met minder beweging, verstoring van de slaap en klachten aan de ogen. Bij jonge kinderen kan overmatig schermgebruik samenhangen met een achterstand in motorische, taal- of cognitieve ontwikkeling. Tegelijk kan het samen bekijken van educatieve inhoud volgens de HGR juist positieve effecten hebben. 

Mentale invloed

Op psychologisch vlak spelen vooral de aard van de inhoud, het ontwerp van digitale platforms en de manier waarop media worden gebruikt een belangrijke rol. Inspirerende, educatieve of maatschappelijk betrokken content kan creativiteit, sociale interactie en kennis bevorderen. Langdurige blootstelling aan schadelijke inhoud, zoals schoonheidsidealen op sociale media, kan daarentegen leiden tot verhoogde mentale druk, ontevredenheid over het lichaam en depressieve klachten. Daarnaast wijst de HGR op risico’s zoals cyberpesten, grooming en sextortion. Zogeheten persuasive design-technieken op platforms kunnen bijdragen aan verslavend gebruik. 

Geen totaalverbod, wel een geleidelijke aanpak

Een wettelijk totaalverbod op smartphones of sociale media voor kinderen onder de 13 jaar ziet de HGR niet als oplossing. Volgens de raad ontbreekt hiervoor voldoende wetenschappelijk bewijs en zijn de praktische bezwaren groot. Wel pleiten veel experts, uit voorzorg, voor het beperken van de toegang tot sociale media op jonge leeftijd, met aandacht voor mogelijke neveneffecten. De HGR stelt de volgende stapsgewijze aanpak voor: 

• Beperk schermgebruik bij kinderen jonger dan 24 maanden en introduceer schermen daarna geleidelijk, met duidelijke afspraken over inhoud en duur
• Stel voor basisschoolkinderen vaste regels en gewoonten in, met actieve begeleiding door ouders
• Laat kinderen onder de 13 jaar geen accounts aanmaken op digitale platforms zonder ouderlijke toestemming en toezicht
• Vermijd smartphones tijdens maaltijden en in de slaapkamer tijdens het slapen
• Verschuif tussen 13 en 16 jaar de nadruk naar dialoog, media-educatie en het aanleren van verantwoord en zelfstandig gebruik

Brede maatschappelijke samenwerking

De HGR stelt dat de mentale gezondheid van jongeren door veel factoren wordt beïnvloed en dat digitale media zowel risico’s als kansen bieden, bijvoorbeeld via sociale verbondenheid of laagdrempelige toegang tot online hulp. De raad roept op tot een geïntegreerde aanpak: stimuleer preventie, mediawijsheid en begeleiding, regel platforms strenger en onderzoek nieuwe technologieën. Jongeren, ouders, scholen, zorgprofessionals, maatschappelijke organisaties en overheden moeten hierbij actief samenwerken, en rekening houden met culturele en sociaaleconomische verschillen zodat het beleid aansluit bij diverse leefwerelden en niveaus van digitale toegang. 

Bron: Hoge Gezondheidsraad