Column

20 december 2010

Weg met de calorieën! Hoewel?

Als door een winterse wesp gestoken. Zo reageerden diëtisten op het interview met prof. dr. Annemarie Mol die stelt dat diëtisten teveel vasthouden aan calorieën. ‘De professor heeft een compleet verkeerd beeld van diëtisten!‘, ‘Heel Nederland telt calorieën, maar diëtisten juist niet!’ en ‘Dit artikel irriteert me enorm’. Ik hoorde ook dat zich inmiddels meerdere diëtisten hebben aangemeld om met Mol in discussie te gaan over dit onderwerp. Mooi.

Intussen ben ik wel verbaasd over die felle reacties. Natuurlijk vind ik ook dat cliënten een praktisch advies moeten krijgen dat is “vertaald” in voedingsmiddelen en niet in calorieën. En ik vind ook dat we cliënten meer kennis en vaardigheden moeten geven over koken, levensmiddelen, lichaamsbeweging en over hun (verborgen) drijfveren om te eten en te snoepen. Tot zover geef ik de reageerders gelijk.

Maar toch. Uit de reacties maak ik op dat diëtisten de calorieën massaal verwerpen. Dat baart me dan wel weer zorgen. Wat blijft er dan over van de wetenschappelijke basis van onze adviezen? Gaan we dan puur met de natte vinger adviezen geven, of met onze onderbuik? Berekenen we nooit meer de energiebehoefte van een cliënt, of de voedingswaarde van een dagmenu?

Professor Mol suggereert dat voedingseducatie, kooklessen en genieten van eten dé oplossingen kunnen zijn voor een complex probleem als overgewicht. Het klinkt heel mooi, romantisch bijna. Ik krijg er vlinders van in mijn diëtistenonderbuik.

Maar mijn diëtistenbrein denkt er toch anders over. Die zou de Mol-theorie toch wel met cijfers (calorieën!) en feiten onderbouwd willen zien. Is het wel echt waar? Verandert de voedingsinname van een cliënt als die meer geniet van eten? Krijgen kinderen die gezellige tafelgesprekken voeren minder vaak last van overgewicht? Gaan mensen in de supermarkt andere keuzes maken als de voedingswaardedeclaratie wordt vervangen door een “genots-index” op de verpakking? En wat zijn de effecten op de lange termijn?

Nog zoveel vragen. Dé oplossing voor overgewicht is voorlopig echt nog niet gevonden, helaas ook niet door professor Mol. Laten we in de tussentijd de huid niet verkopen voor de beer geschoten is. Als diëtisten de calorieën en voedingswaardetabellen los laten, laten we ook onze wetenschappelijke basis los.

nieuwslijst

Arianne, 12 januari 2011:

natuurlijk neemt een dietist de calorieen mee in het advies en geeft waar nodig meer inzicht hierin aan de client, maar ´hardnekkig vasthouden aan´ is dan hetgeen waar fel op gereageerd wordt. Heeft dus niets met loslaten van calorieen of wetenschappelijke basis te maken, maar met het feit dat de onderzoeker hypotheses stelt waarbij het lijkt alsof een dietist hier nog nooit aan gedacht zou hebben. Dat is gewoon een beetje jammer. Maar dat het een complexe boel is dat moge duidelijk zijn.
Dikke mensen lui? De mens is van nature lui. Als er geen eten is moet je bewegen om er aan te komen (jagen, verzamelen) en wanneer er voldoende voorraad is is er geen reden om te bewegen. Dus heel normaal dat we in het westen te dik zijn.

Hilde, 23 december 2010:

Een aanvuller:
In een onderzoek van Glanz.K in J Am Diet Assoc. 1998;98:1118-1126 wordt geconludeerd dat
smaak, prijs en aanbod (inkl. portie grootte) de grootste invloed hebben op wat wij eten. Naar mijn mening moet dan de beste behandling tegen overgewicht zijn verdubbel de prijzen van junkfood, chocolade en maak gezond eten zo goedkoop mogelijk.
Verder merk ik in de praktijk dat veel mensen met overgewicht juist geen flauw benul hebben over hoeveel kcal. ze binnen krijgen dagelijks. Dus een beetje inzicht hierin vinden de meeste erg leerzaam. Ook een leuke discussie:
Zijn de meeste dikke mensen gewoon niet een beetje lui?

George, 22 december 2010:

"Wat blijft er dan over van de wetenschappelijke basis van onze adviezen?"
zo schrijf je Karine. Sinds wanneer zijn voedingsadviezen überhaupt wetenschappelijk geworden??? Ik weet natuurlijk wel dat er uitspraken worden gedaan door wetenschappers, maar mijns inziens is het lichaam, de mens, het leven veel te complex om benaderd te worden door de huidige vigerende wetenschapsmethode. Kijk toch naar al die adviezen uit de wetenschap de afgelopen 50 jaar, bijvoorbeeld over vet. Volledig de plank misgeslagen, waarschijnlijk omdat de uitvinder van de "vethypothese" (Dr. Ancel Keys) zo graag iets wilde publiceren voor zijn status en daarbij vrolijk relevante data "vergat", en later is deze hypothese maar al te graag overgenomen door de politiek en de voedingsindustrie, want daardoor moest je voeding gaan bewerken om het vet er uit te krijgen. Daar verdien je geld mee en niet met pure voeding en leven-smiddelen. De calorieënhypothese klopt natuurlijk wel in theorie (calorieën in/uit). Als je bijvoorbeeld ratten minder calorieën geeft dan ze verbruiken, verliezen ze gewicht. Onder zulke gecontroleerde omstandigheden, kun je één factor controleren en dan klopt het. Op grond van dat soort conclusies, tellen heel wat mensen calorieën om af te vallen, terwijl het niet werkt, ofschoon het op zich klopt!? De mens en zijn stofwisseling is veel te complex om d.m.v. één factor gecontroleerd te kunnen worden. De enige verklaring die ik kan geven voor het verschijnsel overgewicht in het Westen, is dat we nog niet aangepast zijn aan onze omgeving met de hoeveelheid stress die er tegenwoordig is, eten waaraan we genetisch nog niet aan aangepast zijn (zoals suiker, junk- en fastfood, geraffineerde producten, kleur- en smaakstoffen, minder sociale banden met je familie en de gemeenschap, nauwelijks nog beweging en krachtsinspanningen, te weinig goede vetten etc. etc.). Overgewicht bestrijden dmv minder calorieën werkt als je mensen in een kooi in een laboratorium stopt, maar dat is toch nauwelijks leven, nietwaar? En zo afschuwelijk ervaren de meeste mensen diëten (op grond van de calorieënhypothese ) dan ook en daarom zijn ze niet vol te houden.

Annemarie, 21 december 2010:

Ik denk dat we in de zorg veel kunnen verbeteren, ook dietisten. Alleen mijn vraag is: wie gaat dat betalen? Ik durf te wedden dat ik mijn vak beter zou kunnen uitoefenen als ik eens bij mensen thuis kwam. Ik heb veel kritiek op Sonja Bakker, maar eerlijk is eerlijk. Ik weet niet wat mijn clienten allemaal in hun aanrechtkastje hebben staan. Ik moet vertrouwen op wat iemand mij vertelt. Ik zou veel liever bij gezinnen langs gaan en ter plekke vertellen wat wel en niet in een kastje thuis hoort, maar wie gaat mij daar voor betalen? Ik ben het vaak eens met Karine en ik denk ook dat ik wat vaker een voeding zou mogen berekenen, maar dat kost veel tijd en we hebben maar vier uur basisvergoeding en vind ik het belangrijk genoeg om mijn client daarvoor op kosten te jagen? Bovendien denk ik dat An gelijk heeft. Obesen weten vaak als geen ander wat ze moeten veranderen. Als de oplossing voor overgewicht simpel was, dan zouden we geen obesen meer hebben in Nederland. De oplossing zal dus wel iets moeilijker zijn dan een kant en klare oplossing.

Suzanne, 21 december 2010:

Dat cliënten een stereotypisch beeld van de diëtisthebben kan ik nog voorstellen, maar dat een professional hierin meegaat, dat snap ik niet. Ze zou beter moeten weten. Huiswerk niet goed gedaan ?

Sigrid, 21 december 2010:

Geweldig! Helemaal mee eens An.

An, 21 december 2010:

Ergens moest ik wel lachen om de discussie over het artikel en de reactie van Karine hierboven. Het mag duidelijk zijn, dat Annemarie Mol een goed onderbouwd psychologisch betoog heeft, maar van de binnenkant van de mens niets begrepen heeft. Alsof diëtisten alleen maar de dames zijn 'met het vingertje'. Inderdaar Karine, diëtisten werken op een wetenschappelijke basis. Ik ben het ook eens met de diëtisten die op het andere artikel reageerden: alsof je in de praktijk niet juist bezig bent met mensen weer te leren eten en genieten van eten. Alsof diëtetiekstudenten niet leren koken op de opleiding.
Annemarie Mol wil graag onderzoek doen in de diëtistenpraktijken. Misschien kan ze haar grens verleggen daar de huiskamer van de obese mens, die al tientallen jaren van alles geprobeerd heeft, maar alleen maar dikker wordt. De obese mens die door de omgeving veroordeeld wordt om elke hap die hij in zijn mond stopt en van de diëtist weer leert om te eten. De obese mens die meer kennis heeft over overgewicht dan menig arts, maar desondanks nog steeds obees is. Misschien moet Annemarie Mol maar eens uit haar ivoren toren komen en gaan praten met de obese mensen zelf. Laat haar maar zien dat ze haar titel waarid is (of niet)